Dozaj pompası, bir sıvıyı taşımak için değil, ölçülü ve tekrarlanabilir biçimde vermek için kullanılır. Su arıtmada klor ve koagülant, kazan dairesinde korozyon inhibitörü, gıdada pH düzenleyici, havuzda dezenfektan hep dozaj pompalarıyla verilir. Doğruluk beklentisi yüksek olduğundan, teknoloji seçimi transfer pompalarına göre çok daha belirleyicidir.
Bu rehberde üç ana teknolojiyi — solenoid (elektromanyetik) diyaframlı, motorlu mekanik diyaframlı ve peristaltik — karşılaştırıyor, sahada en çok soruna yol açan iki konuyu (geri basınç ve gaz çıkışı) ayrıca ele alıyoruz.
Üç teknoloji, üç farklı çalışma mantığı
Solenoid (elektromanyetik) diyaframlı
Bir elektromıknatıs, diyaframı bağlı olduğu pistonla birlikte darbeli biçimde iter; yay geri çeker. Her darbe sabit bir hacim basar; debi, darbe frekansı (strok/dakika) ve strok boyu ile ayarlanır.
- Güçlü yanı: Kompakt, ekonomik, geniş ayar aralığı, dijital kontrol kolaylığı. Düşük debilerde (birkaç ml/saat – 80 lt/saat bandı) en yaygın çözüm.
- Sınırı: Yüksek geri basınçta ve yüksek debide zorlanır; viskoz sıvılarda strok dolumu yetersiz kalabilir.
Sunduğumuz solenoid dozaj pompaları arasında Seko Tekna ve Kompact serileri bu sınıfta yer alır; ATEX gerektiren sahalar için Tekna ATEX seçeneği bulunur.
Motorlu mekanik diyaframlı
Elektrik motoru, bir eksantrik/krank üzerinden diyaframı mekanik olarak hareket ettirir. Strok hareketi solenoide göre daha güçlü ve daha kararlıdır.
- Güçlü yanı: Yüksek geri basınç ve yüksek debi kapasitesi; sürekli (7/24) çalışmaya uygun; viskoz sıvılarda daha iyi dolum; doğruluk yüksektir.
- Sınırı: Daha büyük, daha maliyetli; debi ayarı genelde strok boyu + motor devri üzerinden yapılır.
Mekanik dozaj pompaları grubumuzda Spring, Kosmo ve Dijital Elektra serileri; daha ağır hizmet için Invikta bulunur.
Peristaltik (hortum) pompa
Sıvı yalnızca hortumun içindedir; dönen makaralar hortumu sıkıştırarak sıvıyı iter. Pompanın hiçbir mekanik parçası sıvıya temas etmez.
- Güçlü yanı: Gaz çıkaran, çökelen, aşındırıcı ve viskoz sıvılarda üstün. Valf yoktur → tıkanacak/gaz biriktirecek yer yoktur. Kuru çalışabilir, kendinden emişlidir. Malzeme uyumluluğu tek bir parçaya (hortum) indirgenir.
- Sınırı: Hortum bir sarf malzemesidir, periyodik değişmelidir; basınç kapasitesi diyaframlılara göre sınırlıdır.
Peristaltik dozaj pompaları grubumuzda Kronos serisi ile PR, PM, PTS ve PRT modelleri yer alır.
Karşılaştırma tablosu
| Ölçüt | Solenoid diyaframlı | Motorlu mekanik diyaframlı | Peristaltik |
|---|---|---|---|
| Tipik debi bandı | Çok düşük – orta | Orta – yüksek | Çok düşük – orta |
| Geri basınç kapasitesi | Orta | Yüksek | Düşük – orta |
| Gaz çıkaran sıvı (ör. hipoklorit) | Zayıf (degazaj valfi şart) | Orta | Çok iyi |
| Viskoz sıvı | Zayıf | İyi | Çok iyi |
| Katı/çökelti içeren sıvı | Zayıf | Zayıf | Çok iyi |
| Kuru çalışma | Sınırlı | Sınırlı | Sorunsuz |
| Sarf malzemesi | Diyafram, valf bilyaları | Diyafram, valfler | Hortum (düzenli değişim) |
| İlk yatırım | Düşük | Yüksek | Orta |
Debiyi doğru seçmek: %20–80 kuralı
Dozaj pompasında en yaygın hata, “ileride lazım olur” düşüncesiyle fazlasıyla büyük model almaktır. Dozaj pompaları kapasitelerinin %20–80 aralığında en doğru çalışır. 100 lt/saat’lik bir pompayı %5 ayarında çalıştırmak, doğruluğu ciddi biçimde bozar: strok boyu kısaldıkça valf davranışı ve dolum kararsızlaşır.
Doğru yaklaşım: gerçek ihtiyacınızı hesaplayın ve o değerin pompanın orta bandına denk geldiği modeli seçin.
Örnek: 50 m³/saat debili bir hatta 2 ppm klor vermek istiyorsunuz ve elinizdeki sodyum hipoklorit %10’luk.
Saatlik saf klor ihtiyacı: 50 m³/saat × 2 g/m³ = 100 g/saat.
%10’luk çözelti için: 100 g ÷ 0,10 = 1.000 g/saat ≈ 1 lt/saat.
Bu durumda 2–4 lt/saat kapasiteli bir pompa idealdir; 20 lt/saat’lik model doğruluğu düşürür.
Geri basınç ve sifonlama: iki sessiz hata
Dozaj pompası hacimsel çalışır; her strokta belirli hacmi basar. Ancak sistemdeki basınç dengesi bozulursa dozaj miktarı beklenenden sapabilir.
- Sifonlama: Dozaj noktasındaki basınç, kimyasal tankındaki seviyeden düşükse, pompa dursa bile sıvı kendiliğinden akmaya devam eder. Sonuç: aşırı dozaj ve boşalan tank. Çözüm, dozaj noktasına geri basınç valfi (back pressure valve) veya sifon kırıcı takmaktır.
- Yetersiz geri basınç: Aynı sebeple, çok düşük karşı basınçta pompa “fazla” basar. Geri basınç valfi bu durumda da dozajı kararlı hale getirir.
- Aşırı basınç: Basma hattı tıkanırsa hacimsel pompa basmayı sürdürür ve hattı patlatabilir. Emniyet valfi her dozaj hattında bulunmalıdır.
Sağlıklı bir dozaj hattı tipik olarak şu sırayla kurulur: emiş süzgeci ve seviye sensörlü emme çubuğu → pompa → nabız sönümleyici (gerekiyorsa) → emniyet valfi → geri basınç valfi → enjeksiyon vanası.
Sodyum hipoklorit: klasik “pompa emmiyor” vakası
Su arıtma ve havuz uygulamalarında en sık karşılaşılan şikâyet, hipoklorit (çamaşır suyu) dozajında pompanın bir süre sonra basmayı kesmesidir. Sebep pompanın arızalanması değildir: sodyum hipoklorit zamanla bozunur ve gaz çıkarır. Açığa çıkan kabarcıklar diyaframlı pompanın valf yuvalarında birikir, valfin oturmasını engeller ve pompa emişini kaybeder (gas locking).
Bunu önleyen uygulamalar:
- Otomatik degazaj (havа atma) valfli pompa kafası seçin; her çevrimde biriken gazı tanka geri atar.
- Boğulmuş emiş kurun: Pompa tank seviyesinin altında olsun, emiş hattı tanktan pompaya doğru aşağı insin. Böylece kabarcıklar pompaya değil tanka döner.
- Emiş hattını kısa tutun ve hava cebi oluşturacak yükselti bırakmayın.
- Malzemeyi doğru seçin: Hipoklorit karşısında PP yalnız sınırlı koşullarda uygundur; PVDF ve PTFE çok daha güvenlidir. Elastomer tarafında EPDM zayıf kalır, FKM daha iyidir.
- Alternatif olarak peristaltik pompaya geçin. Valfi olmadığı için gaz kilitlenmesi fiziksel olarak mümkün değildir; bu nedenle hipoklorit dozajında peristaltik çözümler yaygınlaşmıştır.
Malzeme uyumluluğu ve kalibrasyon
Dozaj pompasında sıvıya temas eden parçalar; pompa kafası, diyafram, valf bilyaları ve oturma yüzeyleri, O-ringler, emiş/basma hortumları ve enjeksiyon vanasıdır. Zincirin en zayıf halkası ömrü belirler.
| Kimyasal | Uygun kafa | Uygun elastomer | Not |
|---|---|---|---|
| Sodyum hipoklorit | PVDF (tercihen), PVC | FKM / PTFE | Degazaj valfi önerilir |
| Sülfürik asit (seyreltik) | PP, PVDF | PTFE / FKM | Derişimle davranış değişir |
| Hidroklorik asit | PP, PVDF, PTFE | PTFE / FKM | 316 paslanmaz uygun değildir |
| Sodyum hidroksit (%20) | PP, PTFE | EPDM / PTFE | Sıcak derişikte PVDF’den kaçının |
| Polielektrolit / koagülant | PP, PVDF | EPDM / FKM | Viskoz → peristaltik avantajlı |
Ayrıntılı malzeme kararı için kimyasal uyumluluk rehberimize bakabilir, taşıyacağınız kimyasalı uyumluluk tablosu aracımızda doğrudan sorgulayabilirsiniz.
Kalibrasyon: Katalog debisi bir referanstır; gerçek debi hattın basıncına ve sıvının yoğunluğuna göre değişir. Devreye alırken kalibrasyon silindiri kullanın: pompayı silindirden emdirip belirli sürede çekilen hacmi ölçün ve ayarı buna göre yapın. Bu adım atlandığında dozaj hatası %20’yi rahatlıkla bulur.
Kontrol ve ölçüm: dozajı kapalı çevrime almak
Sabit debili (açık çevrim) dozaj, yükün sabit olduğu yerlerde yeterlidir. Su kalitesi değişkense kapalı çevrim gerekir: bir prob ölçer, kontrol paneli pompaya sinyal verir.
- Oransal dozaj: Su sayacından gelen puls sinyaliyle debi ile orantılı dozaj.
- Ölçüme dayalı dozaj: pH, ORP (redoks), serbest klor veya iletkenlik probundan 4–20 mA sinyal.
Kontrol ve sensör grubumuzda Kontrol 40/42/65/100/102 ve Kontrol 800 panel serileri ile problar ve kalibrasyon sıvıları bulunur. Probların düzenli kalibrasyonu, dozaj doğruluğunun pompadan sonraki ikinci şartıdır.
Hızlı seçim özeti
- Düşük debi, temiz kimyasal, ekonomik çözüm → solenoid diyaframlı
- Yüksek debi, yüksek basınç, sürekli çalışma → motorlu mekanik diyaframlı
- Gaz çıkaran, çökelen, viskoz veya aşındırıcı kimyasal → peristaltik
Kimyasalın adını, derişimini, hedef debiyi ve hat basıncını paylaşırsanız uygun modeli ve malzeme kombinasyonunu birlikte belirleyebiliriz — bize ulaşın veya dozaj pompaları kategorimizi inceleyin.